Jak niemieckie miasto staje się polskim? Co się dzieje, gdy niemal cała ludność zostaje wymieniona? I jak nowe miejsce staje się domem po jednym czy dwóch pokoleniach?
Wrocław nie zawsze był Wrocławiem. Przez stulecia był Breslau — dużym niemieckim miastem na Śląsku. Po II wojnie światowej granice przesunęły się na zachód, miasto znalazło się w Polsce, a niemal cała jego ludność została wymieniona.
English translation
Wrocław was not always Wrocław. For centuries it was Breslau — a large German city in Silesia. After the Second World War, the borders shifted westwards, the city became part of Poland, and almost its entire population was replaced.
Niemcy byli zmuszani do wyjazdu, a na ich miejsce przyjeżdżali Polacy. Wielu z nich sami stracili swoje domy na wschodzie, na terenach przejętych przez Związek Radziecki. Jedni ludzie tracili miasto, inni dostawali miasto, którego nigdy wcześniej nie widzieli.
English translation
Germans were forced to leave, and Poles arrived in their place. Many of those Poles had themselves lost their homes in the east, in territories taken over by the Soviet Union. One group lost a city; another inherited a city it had never seen before.
To musiało być dziwne uczucie. Wchodzisz do mieszkania, w którym niedawno mieszkała inna rodzina. W szafie mogą zostać cudze rzeczy. Na ścianach są ślady po obrazach. Nazwy ulic są niemieckie. Kościoły, kamienice i cmentarze mówią o historii, która jeszcze nie jest twoją historią.
English translation
It must have been a strange feeling. You enter an apartment where another family lived only recently. Their belongings may still be in the wardrobe. Marks from their pictures remain on the walls. Street names are German. Churches, houses and cemeteries tell a history that is not yet your history.
A jednak po pewnym czasie zaczyna się coś zmieniać. Dzieci idą do polskich szkół. Ulice dostają nowe nazwy. Rodzą się ludzie, którzy nie znają innego miasta. Dla nich Wrocław nie jest miastem przejętym od kogoś innego. Jest po prostu miejscem, w którym się urodzili.
English translation
And yet, after a while, something begins to change. Children go to Polish schools. Streets receive new names. People are born who know no other city. To them, Wrocław is not a city inherited from somebody else. It is simply the place where they were born.
To chyba właśnie tutaj „nowe” miejsce zaczyna stawać się domem. Nie dlatego, że poprzednia historia znika. Ona nadal jest w budynkach, nazwach, starych fotografiach i rodzinnych opowieściach. Ale obok niej powstaje nowa warstwa pamięci.
English translation
Perhaps this is the point where a “new” place starts becoming home. Not because the earlier history disappears. It remains in buildings, names, old photographs and family stories. But beside it, a new layer of memory begins to grow.
Jedno pokolenie pamięta, że przyjechało. Drugie pamięta historie rodziców. Trzecie pamięta już przede wszystkim własne dzieciństwo, własną szkołę, własne pierwsze mieszkanie i własne ulice.
English translation
One generation remembers arriving. The next remembers the stories of its parents. The third mainly remembers its own childhood, its own school, its first apartment and its own streets.
Wrocław jest dziś całkowicie polskim miastem. Ale jego niemiecka przeszłość nie zniknęła. I może właśnie dlatego jest tak interesujący: pokazuje, że historia miasta nie musi należeć tylko do jednej grupy ludzi. Można odziedziczyć budynki, ale trzeba dopiero zbudować własne wspomnienia.
English translation
Today Wrocław is completely a Polish city. But its German past has not disappeared. Perhaps that is exactly what makes it so interesting: it shows that the history of a city does not have to belong to only one group of people. You can inherit buildings, but you still have to build your own memories.
Źródła
Ten tekst został zainspirowany nową powieścią Olgi Tokarczuk Świata jest za dużo, której akcja częściowo rozgrywa się w powojennym Wrocławiu i na Dolnym Śląsku.
Wydawnictwo Literackie — Świata jest za dużo
Fundacja Olgi Tokarczuk — światowa premiera powieści
About DevHome
DevHome is my one-person software studio. I build language-learning apps around the idea that learners should start using a language early, while gradually developing vocabulary, listening, pronunciation, reading and writing.
You can find my language apps at apps.devhome.no .
If you want to start talking Polish right now: Polish21 at App Store .
